PAUL ROËS pianist componist pedagoog publicist
“ … l'éminent pianiste hollandais … ”

PUBLICIST

La Musique Mystère et Réalité

Uitgever Henry Lemoine et Cie Publicatie datum 1955 Pagina’s 187 Taal Frans (français) Info Editions Henry Lemoine #23513 Titel Music, The Mystery and the Reality Uitgever Chevy Chase: E & M Publishing Publicatie datum 1978 Vertaald door Edna Dean McGray Taal Engels ISBN 10: 0960183213 / ISBN 13: 9780960183210

LISZT SOCIETY ARTICLE by Donald Beattie

ROES’ KEY TO THE PALACE OF LISZT

Journal of the American Liszt Society  -  Volume 20 (1986): 109-24

© 1986 American Liszt Society. Repinted with permission of the American Liszt Society Klik onderstaande pagina en gebruik de ‘mouse over’ functie en de ‘embeded controls om de volgende bladzijde te lezen.  

Pianomethoden van de 20e eeuw

W. Chr. M. Kloppenburg - Broekmans van Poppel 1993

 

KRANTENARTIKEL

Eerherstel voor Franz Liszt Paul Roës: La Musique, Mystère et Réalité

Vrijwel   niemand   in   Nederland   zal   Paul   Roës   kennen,   en   niemand   zal   dit   verzuim   ongedaan   kunnen   maken;   zijn   boek   „La   Musique, Mystère   et   Réalité"   is   postuum   verschenen.   Dit   is   des   te   meer   te   betreuren,   omdat   Paul   Roës,   blijken;   het   voorwoord   van   zijn   vriend Martia    Martel,    een    niet    alledaagse    persoonlijkheid    moet    zijn    geweest,    even    beminnelijk    als    onkreukbaar,    even    dichterlijk    als vakbekwaam.    De    titel    zou    menige    lezer    misschien    kunnen    af    schrikken,    omdat    hij    een    zwaar    wichtige    diepzinnigheid    in    de behandeling   van   dit   onderwerp   vermoedt,   die   gelukkig   aan   de   inhoud   van   dit   boek   geheel   vreemd   is.   Paul   Roës,   dit   blijkt   uit   zijn andere   geschriften,   is   een   musicus   met   eer   zeer   ruime,   algemene,   vooral   wijsgerig   gerichte   belangstelling,   die   zich   vooral   met   de technische   problemen   van   het   pianospel   diepgaan   en   uitvoerig   bezig   heeft   gehouden   Waar   het   hem   in   dit   boek   om   te   doei   is, vormt   een   ernstig   en   belang   wekkend   probleem:   het   verband   tussen   het   wezen   der   muziek   en   haai   interpretatie   door   de   pianisten van   de   tegenwoordige   tijd.   De   structuur   van   zijn   betoog   heeft   twee   duidelijk   van   elkaar   gescheiden   delen,   die   echter   door   een centrale   gedachte   met   elkaar   verbonden   zijn,   te   weten   de   samenhang   tussen   werk   en   vertolking.   Muziek   is   voor   Paul   Roës,   zoals reeds   de   titel   van   zijn   boek   aangeeft,   een   mysterie,   een   religieus-kosmisch   geheim,   waarin   het   raadsel   der   schepping   klinkende openbaring    kan    worden,    wanneer    een    waarlijk    ingewijde    kunstenaar    in    zijn    vertolkingen    tot    het    diepste    wezen    van    -    deze kosmische   klank   weet   door   te   dringen.   Dit   veronderstelt   bij   de   interpreet   —   die   door   de   opzet   van   dit   boek   tot   de   pianist   blijft beperkt   —   een   bijzondere   wezensgesteldheid,   een   religieuze   houding   ten   opzichte   van   het   kunstwerk,   een   idealistische   instelling, die   in   de   muziek   niet   het   middel   zoekt   om   triomfen   op   het   concertpodium   te   vieren   en   het   publiek   met   een   sensationele   toetsen acrobatiek   te   overbluffen,   maar   die   de   muziek   als   een   brug   tussen   mens   en   eeuwigheid   beschouwt.   Zonder   het   kunstwerk   bepaald als   een   sacrale   handeling   te   celebreren   moet   de   pianist   achter   de   vleugel   gezeten   toch   nooit   in   de   realiteit   van   zijn   vertolking   het mysterie der toonkunst vergeten. De   voorbeeldige   representant   dezer   houding   is   voor   Paul   Roës   Franz   Liszt.   Voor   hem   is   de   abbé   Liszt   slechts   de   uiterlijk   gemakkelijk herkenbare   gedaante   van   een   persoonlijkheid,   die   vrijwillig   van   alle   voordelen.   van   een   wereldschokkende   virtuozenloopbaan afstand   deed   om   een   minder   opzichtige,   maar   verhevener   taak   te   vervullen.   In   tegenstelling   tot   het   populaire   beeld   van   de klaviertitaan,   van   de   pianoleeuw,   die   niet   eerder   tevreden   is   voordat   althans   een   half   dozijn   snaren   onder   de   forse   greep   van   zijn handen   gesprongen   is,   schetst   Paul   Roës   het   portret   van   een   toondichter,   die   ook   als   vertolker   alleen   het   poëtische   gehalte   van   een muziekstuk,   het   inherente   mysterie   van   elk   kunstwerk   door   de   magie   van   zijn   spel   wist   te   ontsluieren.   Hij   citeert   ter   staving   van   zijn betoog   een   autoriteit   als   Clara   Schumann,   die   getroffen   was   door   de   sobere,   naar   binnen   gekeerde   houding   van   Liszt:   "Hij versombert    achter    de    piano",    noteert    zij    met    kennelijke    verwondering,    omdat    ook    zij    voorbereid    was    op    een    titanische krachtsontplooiing.    In    het    tweede,    verreweg    belangrijkste    gedeelte    van    zijn    betoog    ontvouwt    de    auteur    Liszts    bijzondere pianotechniek.   Deze   techniek   is   de   weg   om   het   geheim   der   muziek   op   het   toetsenbord   te   realiseren:   in   Liszts   techniek   wordt   het mysterie   realiteit.   Paul   Roës   betreurt   het   feit,   dat   in   tegenstelling   tot   de   violisten,   die   op   een   onafgebroken   hoogstaande   traditie kunnen   steunen,   de   wereld   van   het   pianospel   in   tweeën   is   gescheurd,   doordat   het   levend   contact   met   de   stijl   van   Liszts   en   ook Chopins, interpretatie tot schade van het peil der vertolkingen s verbroken. De    laatste    pianisten,    in    wier    spel    de    geest    van    Liszt    nog    levend    is    geweest,    waren    volgens    Paul    Roës    Busoni,    d'Albert    en Rachmaninov.   En   inderdaad   kan   de   hedendaagse   concertbezoeker   zich   niet   ontveinzen   dat   er   bij   de   pianisten   veel   luidruchtige   en goedkope   geweldenarij   in   het   spel   is,   veel   hardhandig   gehamer,   waarmee   de   pianomuziek   niet   gebaat   is.   Dit   is   volgens   Paul   Roës niet   slechts   het   gevolg   van   een   onjuiste   innerlijke   houding,   maar   ook   van   een   foutieve   speeltrant,   die   evenwel   voor   sen   groot gedeelte    uit    deze    misplaatste    instelling    voortvloeit.    Want    dit    is    de    kern    van    deze    verhandeling,    dat    er    een    onverbrekelijke samenhang bestaat tussen mentaliteit en techniek. In   een   reeks   gefingeerde   lessen   reconstrueert   Paul   Roës   de   methode   van   Franz   Liszt.   Alle   bijzonderheden   van   deze   techniek,   die geheel   op   het   beginsel   der   volledige   musculaire   ontspanning   berust,   worden   helder   en   duidelijk   uiteengezet.   De   auteur   vestigt   ook speciaal   de   aandacht   op   de   voor   Liszt   typerende   houding   n.1.   iets   naar   achteren   leunend.   Vandaar   dat   een   pianostoel   met   leuning onmisbaar   is.   De   bank   zonder   leuning,   die   heden   zo   vaak   wordt   gebruikt,   bemoeilijkt   immers   de   volkomen   ontspanning   van   alle spieren,   die   een   eerste   vereiste   is   voor   een   soepele,   haast   moeiteloze   speelwijze.   Aan   de   hand   van   een   analyse   van   Liszts   grote sonate   in   b   en   enkele   andere   fragmenten   uit   diens   pianistisch   oeuvre   licht   de   auteur   de   speciale   kenmerken   van   deze   grotendeels teloor   gegane   methode   toe,   de   eigenaardige   vingerzetting,   het   gebruik   van   arm   en   schoudergewricht   etc.   Deze   uiteenzettingen maken   een   zeer   overtuigende   indruk   en   bevestigen   het   vermoeden,   dat   de   piano   onder   de   handen   van   heel   veel   hedendaagse pianisten   eerder   verkracht   dan   bespeeld   wordt.   Het   ontbreken   van   een   werkelijk   zingende   toon,   vooral   in   langzame   delen,   het schommelen   tussen   een   oorverdovend   fortissimo   en   een   haast   onhoorbaar   gefluister,   de   afwezigheid   van   alle   daartussen   liggende dynamische    schakeringen    zijn    altegader    verontrustende    en    door    Paul    Roës    terecht    gebrandmerkte    symptomen    van    een    op dwaalwegen    geraakte    pianostijl.    Ironisch    en    volkomen    terecht    merkt    hij    op,    dat    Liszt    en    Chopin,    wanneer    zij    vandaag    een pianorecital   zouden   geven,   door   pers   en   publiek   unaniem   zouden   worden   afgekeurd.   Men   zou   hun   te   langzame   tempi,   een   op onverschilligheid   gelijkende   rust,   een   tekort   aan   „diabolische"   vervoering   verwijten   en   vaststellen,   dat   zij   vooral   voor   hun   eigen werk de denkbaar slechtste vertolkers zijn. Liszt   behoort   ook   als   componist   tegenwoordig   tot   de   verguisde   toondichters,   die   men   met   een   nonchalant   schouderophalen   als verouderd,   als   "hopeloos   romantisch"   beschouwt.   De   neiging   om   op   grote   figuren   etiketten   te   plakken   en   ze   dan   in   een   stoffige hoek   op   te   bergen   is   haast   even   groot   als   onze   ijver   om   onbekende   namen   en   werken   uit   het   duister   van   het   verleden   op   te   diepen. Er   schijnt   bij   beide   divergerende   activiteiten   een   volslagen   gemis   aan   beleid   te   heersen   en   een   afwezigheid   van   elke   instinctmatige zekerheid.   Het   is   daarom   zeker   toe   te   juichen,   dat   Paul   Roës   in   dit   boek   (uitgegeven   bij   Henry   Lemoine   en   Cie,   te   Parijs,   1955)   een eerherstel   van   de   kunstenaar   en   pianist   Franz   Liszt   heeft   aangedurfd.   Zijn   betoogtrant,   die   ook   daar   helder   blijft,   waar   zijn   taal   een dichterlijke   vlucht   neemt,   is   bij   uitstek   geschikt   om   de   lezer   als   betrouwbare   gids   door   „mystère   et   réalité"   der   toonkunst   te   kunnen dienen. - Norbert Loeser  (bron: Alge meen Handelsblad, vrijdag 24 februari 1956)
1889 - 1955
pagina 2
pagina 3
pagina 7
pagina 6
pagina 11
pagina 8
pagina 4
pagina 12
pagina 13
pagina 5
pagina 9
pagina 15
pagina 16
pagina 10
pagina 14
pagina 1
© wimmo 2018
www.paul-roes.nl