PAUL ROS pianist componist pedagoog publicist
“ … l'éminent pianiste hollandais … ”

PUBLICIST

L’Elément Fondamental de la Technique, du Jeu chez Liszt et de Chopin;

le rythme et l’acoustique, le sens de l’art

Uitgever: H. Lemoinie. 1 november, 1935 Pagina’s: 31 pagina’s Version française de Marie-Rose Clouzet

CEACILLIA

Caecilia en De muziek jaargang 95, 1938, no 1, 15-03-1938

Nieuwe uitgaven DE VONDST VAN PAUL ROES. Paul Roes: „L'élément fondamental de la technique du jeu chez Liszt et Chopin." (Henri Lemoine et Cie, Paris). De   te   Parijs   gevestigde   Hollandse   pianist   Paul   Roes   publiceerde   in   1935   een   "Essai   sur   la   technique   du   piano",   waarvoor   hij   als uitgangspunt    en    bewijsmateriaal    het    pianistisch    oeuvre    van    Chopin    en    Liszt    gebruikte.    In    dit    boekje    kwamen    tal    van behartenswaardige   opmerkingen   voor.   De   schrijver   zette   uiteen   dat   de   techniek   niet   uitsluitend   een   kwestie   is   van   snelheid,   kracht en   zekerheid   -   vooral   wees   hij   op   de   eenzijdigheid   van   het   streven   naar   snelheid   —,   maar   dat   men   de   techniek   moet   beschouwen als   een   middel   tot   muzikale   expressie   en   dat   alle   samenwerkende   factoren   op   deze   uitdrukkingskracht   gericht   behoren   te   zijn.   Paul Roes   hield   zich   m   dit   werkje   vooral   bezig   met   de   loonvorming.   Hij   verdeelde   den   toon   in   drie   phasen:   het   opwekken,   de   duur   en   het wegnemen   van   den   toon   en   maakte   den   lezer   duidelijk,   dat   het   een   belangrijke   gehoorontwikkeling   vereist,   om   zich   met   deze "composition    du    son"    voldoende    bezig    te    houden.    Roes    gaf    als    zijn    mening    te    kennen,    dat    men    bij    het    oplossen    van    de speltechnische    vraagstukken    in    de    eerste    plaats    rekening    moet    houden    met    de    eigenaardigheid    van    de    mechaniek    van    het instrument   (o.a.   met   de   gevoelige   reacties   van   hamer   en   demper)   en   hij   drong   erop   aan,   een   voortdurend   contact   te   bewaren tussen   de   vingers   en   de   toetsen.   Men   moet   niet   naar   het   klavier   "toe"   spelen,   doch   de   speler   is   alleen   dan   zeker   van   een   mooi klinkende toon, wanneer hij zelf als het ware deel uitmaakt van het instrument, dus het contact met de toetsen niet verliest. In   een   boekje   van   een   dertigtal   bladzijden,   getiteld:   "L'élément   fondamental   de   la   technique   du   jeu   chez   Chopin   et   Liszt",   dat   in   1937 verscheen,   heeft   Paul   Roes   zich   opnieuw   met   dit   onderwerp   bezig   gehouden   en   hij   kwam   thans   tot   nog   positiever   conclusies.   Hij zocht   naar   een   verklaring   voor   het   opmerkelijke   verschijnsel,   dat   meesters   als   Chopin   en   Liszt,   die   zulk   een   groot   aantal   composities geschreven   'hebben   en   in   het   kunstleven   van   hun   tijd   zulk   een   actieve   rol   vervulden,   tóch   bij   dit   alles   nog   gelegenheid   gevonden hebben   om   hun   pianotechniek   op   peil   te   houden   en   zich   aan   de   spits   van   het   toenmalige   pianistendom   te   handhaven.   Ieder   pianist weet,    dat    in    de    technische    studie    ontzaglijk    veel    tijd    gaat    zitten,    waardoor    andere    ambities    in    het    gedrang    raken.    Roes veronderstelde   dus,   dat   de   speelmethode   van   Chopin   en   Liszt   gepaard   ging   met   een   belangrijke   besparing   van   tijd   en   energie.   En   hij meent   het   geheim   hiervan   gevonden   te   hebben   in   de   volgende   eigenaardigheden   van   hun   techniek.   In   de   eerste   plaats   profiteerden zij   van   de   elasticiteit   van   het   toetsenbord.   Het   uitgangspunt   van   hun   speelbeweging   was   't   niveau   van   den   neergedrukte   toets   en niet   het   peil   van   het   klavier-in-rust.   De   veering   van   den   toets,   welke   zich   doet   gelden,   wanneer   men   de   zwaarte   van   de   hand wegneemt,   werd   benut   om   op   den   volgende   toets   te   komen,   zonder   dat   hiervoor   'n   zelfstandige   activiteit   van   de   vingerspieren   werd vereist.   Dit   consequent   toegepast   komt   men   tot   een   belangrijke   energie-besparing.   Het   spel   komt   wel   vanuit   den   schouder   en maakt   gebruik   van   het   vrije   gewicht   van   arm   en   hand,   doch   de   bewegingen   worden   niet   geleid   vanuit   schouder   of   arm.   Deze   functie verricht   de   hand,   want   het   centrum   van   de   gevoeligheid   berust   in   de   holte   van   de   hand.   Een   der   belangrijkste   conclusies   van   Paul Roes   luidt   aldus:   „Il   est   clair   que   dans   eet   ensemble   de   mouvements,   ce   n'est   ni   l'épaule   ni   le   dos   que   conduisent,   mais   la   main.   Car la   sensibilité   de   la   main   commande   a   tout   1'organisme   du   jeu.   Elle   règle   indirectement   1'admission   partielle   ou   totale   du   poids   du bras,   et   fait   ainsi   de   1'épaule   et   du   dos   les   ajusteurs   du   rebondissement.   Donc,   la   main   commande,   et   les   organes   functionnent ensuite dans leur ensemble." In   sommige   kritieken   naar   aanleiding   van   deze   publicatie   heeft   men   het   doen   voorkomen,   alsof   deze   vondst   van   Paul   Roes   een volkomen   omwenteling   in   de   klaviertechniek   zou   teweeg   brengen.   Dit   lijkt   mij   lichtelijk   overdreven.   Ieder   pianist   van   betekenis   vindt tenslotte   toch   die   speelwijze,   welke   met   zijn   fysiek   het   best   overeenstemt.   Doch   de   uiteenzettingen   van   Roes   bezitten   ongetwijfeld rationele   betekenis   en   menig   pianist,   wiens   techniek   te   zeer   in   de   spier   concentratie   is   vastgelopen,   zal   er   zijn   voordeel   mee   kunnen doen. Misschien komt Paul Roes er nog wel eens toe zijn inzichten uit te werken in progressief methodisch verband. - Wouter Raap.
1889 - 1955
Het Vaderland 05-08-1937
© wimmo 2018
www.paul-roes.nl