PAUL ROS pianist componist pedagoog publicist

BIOGRAFIE

  Paul Roes (1889-1955)  -  Een kennismaking met de persoon en zijn werk. De   eerste   Wageningse   leerlooier   Roes   was   Johannes   Bernardus   Roes   (1818-1884),   gehuwd   met   Francisca   Beatrix Deurvorst   (1814-1872).   Jan   Roes   begon   zijn   lederfabriek   in   1850.   Hij   was   de   oudste   zoon   van   Mr.   Stephanus Roes   (1788-1864),   de   burgemeester   van   Heteren;   Henricus   Hermanus   Roes   (1830-1900)   was   J.B.   's   één-na- jongste    broer.    Hendrik    begon    in    1856    een    lederfabriek    in    Delft,    waar    hij    later    ook    wethouder    en    loco- burgemeester werd. Een Wageningse familie   J.B.   Roes'   kinderen   kan   het   ondernemersbloed   bepaald   niet   ontzegd   worden.   Zij   werden   niet   jurist,   zoals   velen van   hun   verwanten,   maar   ondernemers;   'fabriqueurs'   of   fabrikanten,   zo   men   wil.   De   oudste   zoon   Theodorus Stephanus   Gerardus   Joannes   Roes   (Steef   Roes,   bijgenaamd   ‘De   Lange   Roes’,   1851-1927)   en   zijn   broer   Franciscus Bernardus    Roes    (Frans    Roes,    bijgenaamd    ‘De    Korte    Roes’,    1855-1927)    werden    beiden    lederfabrikant    te Wageningen.   Hun   zusje,   Johanna   Aleida   Roes   (1857-1924),   stond   aan   de   wieg   van   de   Doesburgse   ijzer-   en metaalgieterij;   later   geheten   IJzergieterij   v/h   Barend   Ubbink   &   Co.   /   N.V.   Doesburgse   IJzergieterij.   Zij   was   gehuwd met    Alexander    P.A.I.    Schaepman    (1855-1898),    die    directeur    was    geweest    van    de    ijzergieterij    Schaepman    & Helmich in Zwolle, sinds 1891 de ijzerfabriek N.V. Sallandia. Onder   het   nageslacht   van   Th.S.G.J.   Roes,   F.B.   Roes   en   J.A.   Schaepman-Roes   treffen   wij   vele   ondernemers,   maar ook   juristen   aan.   Het   moet   voor   Th.S.G.J.   Roes   en   zijn   vrouw   Rosalie   E.P.I.M.   Roes-Schaepman   (1851-1913,   een zuster   van   Alexander)   dan   ook   heel   bijzonder   zijn   geweest,   dat   de   jongste   van   hun   vijf   zonen   niet   voor   'de   zaak' of   voor   de   juristerij   koos,   maar   uitgerekend   musicus   werd.   Die   jongste   zoon   was   Paul   André   Marie   Roes, geboren te Wageningen op 2 april 1889.   Een pianist in de familie   Paul   André   Marie   Roes   bezocht   in   Nijmegen   de   H.B.S.   (het   bekende   Canisius-college),   waarna   hij   ging   studeren aan   het   seminarie   Rolduc   bij   Kerkrade.   Paul   vertrok   echter   naar   Amsterdam   om   zich   aan   de   muziek   te   gaan wijden. In   Amsterdam   studeerde   hij   piano   bij   Anton   Tierie   en   Julius   Röntgen   en   later   in   Berlijn   bij   Ferruccio   Benvenuto Busoni.   Paul   Roes   had   talent.   In   1913   debuteerde   hij   in   Londen   in   de   Aeolian   Hall.   Een   jaar   later,   op   23 december   1914   om   precies   te   zijn,   trouwde   hij   in   Den   Haag   met   Eeke   Houwink.   Het   echtpaar   ging   in   Parijs wonen   (Rue   Berton   numéro   3   in   het   16-de   Arrondissement);   het   huwelijk   bleef   kinderloos.   Paul   Roes   reisde   de gehele   wereld   rond.   Na   zijn   debuut   in   1913   volgden   tournees   in   Zwitserland,   Duitsland   en   Oostenrijk,   in   de Verenigde   Staten,   in   Italië   en   Frankrijk.   Het   bijzondere   van   Paul   was   dat   hij   niet   alleen   pianist   was   –   dit   is: uitvoerder   van   muziekstukken   voor   piano   -,   maar   ook   zèlf   componeerde.   Zijn   pianoconcert   werd   in   1936   zowel in   Wiesbaden   als   in   Scheveningen   ten   gehore   gebracht.   Bovendien   publiceerde   hij   over   muziek.   Een   veelzijdig talent, derhalve. Paul Roes was pianist, componist en publicist tegelijk.  
“ … l'éminent pianiste hollandais … ”
1889 - 1955
Twee essays In   1935   verscheen   Paul   Roes'   eerste   muzikale   essay   bij   de   Parijse   uitgever   Henry   Lemoine,   gevestigd   aan   de   Rue Pigalle:   Essai   sur   la   technique   du   piano   ('Essay   over   de   techniek   van   de   piano')   .   Dit   'piano-technische'   werkje vormde   samen   met   het   meer   'spirituele'   essay   L   'élément   fondamental   de   la   technique   du   jeu   chez   Liszt   et   Chop in   ('Het   fundamentele   element   van   de   speeltechniek   bij   Liszt   en   Chopin')   uit   1937   een   geheel   nieuwe   kijk   op   de toenmalige   opvattingen   omtrent   Liszt   en   Chopin.   Grappig   is   dat   Paul   zijn   achternaam   in   zijn   nieuwe   vaderland Frankrijk   spelde   als   Roës   in   plaats   van   Roes,   met   andere   woorden:   met   een   trema.   De   Fransen   kennen   de   'oe'- klank   natuurlijk   wel,   maar   zij   breken   hun   tong   over   de   Nederlandse   spelling   van   deze   klank.   In   Frankrijk   zou   de naam   Roes   dus   ofwel   'Rousse'   moeten   worden   (fonetisch:   'Roes')   ofwel   'Roës',   spreek   uit:   'Roo-è'.   Paul   koos   voor de   minieme   ingreep   van   de   trema   op   de   'e',   waardoor   de   spelling   van   de   naam   weliswaar   bijna   dezelfde   bleef, maar de uitspraak ervan compleet veranderde. Volgende essays en een boek In   1939   verscheen   van   de   hand   van   Paul   Roes   een   derde   essay,   dat   door   hem   bedoeld   was   als   de   opvolger   van zijn   beide   eerder   verschenen   werkjes:   La   musique   et   l'artisan   du   piano   ('De   muziek   en   de   pianokunstenaar'). Het    is    een    flinke    brochure    van    85    pagina's    geworden,    met    name    over    Beethoven.    Paul    concludeert    zijn theorieën   met:   'Beethoven   a   su,   par   son   inspiration   magistrale,   élever   la   musique   aux   cimes   de   la   méditation humaine   face   au   mystère   de   l'Eternité.'   ('Beethoven   is   er   door   zijn   magistrale   inspiratie   in   geslaagd   om   de muziek   tot   de   toppen   van   de   menselijke   meditatie   te   verheffen,   op   gelijke   voet   met   het   mysterie   van   de Eeuwigheid.'). Een   dergelijke   conclusie   zegt   mij   evenveel   over   het   denken   van   de   auteur,   Paul   Roes,   als   over   zijn   studie-object in   dit   essay,   Beethoven.   Voor   Paul   Roes   was   de   muziek   (van   Beethoven)   kennelijk   een   ervaring   met   het   mysterie van de Eeuwigheid, een bewijs voor het bestaan van de Eeuwige, om het in mijn eigen woorden te zeggen. Nadat   in   1941   nog   een   essay   volgde   over   zijn   leermeester   (La   Technique   falgurante   de   Busoni,   'De   Schitterende techniek   van   Busoni'),   bleef   het   lange   tijd   stil   rond   Paul   Roes,   althans   wat   zijn   publicaties   betreft.   De   reden hiervoor   moet   zijn   geweest   (afgezien   van   de   oorlog)   dat   Paul   werkte   aan   een   grotere,   meeromvattende   studie, die   de   samenvatting   moest   worden   van   heel   zijn   denken   over   muziek   en   pianospel.   Deze   laatste   studie   van   Paul Roes    zag    in    1955    het    licht    en    draagt    als    titel:    La    Musique.    Mystère    et    Réalité    ('De    muziek.    Mysterie    en werkelijkheid').   Het   is   een   vrij   lijvig   werk   (181   pagina's)   geworden,   dat   in   1978   in   Engelse   vertaling   van   Edna Dean   McGray   (1909-1993)   verscheen:   Music,   The   Mystery   and   the   Reality.   Paul   rondde   het   manuscript   van   La Musique    in    augustus    1954    af,    maar    hij    mocht    de    verschijning    van    zijn    'definitieve    boek'    zelf    niet    meer meemaken. Paul Roes stierf op 15 mei 1955, kort vóór de publicatie. Hij werd slechts 66 jaren oud. Zoals   gezegd,   het   huwelijk   van   Paul   Roes   en   Eeke   Houwink   bleef   kinderloos.   Mogen   althans   hun   namen   in   onze herinnering blijven voortleven. Tekst: Sebastiaan Roes. (Bron: Familie Album Roes, Tijdschrift voor de Familiekring Roes, jaargang 10 (2000) 3, pp. 888-891)
© wimmo 2018
www.paul-roes.nl